‘Fetteh’ helpt Feyenoord aan talent

Geschreven in oktober 2001 – niet gepubliceerd

Feyenoord in Ghana

Feyenoord Fetteh Football Academy

Tussen de palen staat ‘Fetteh’, veertien jaar oud en een van de gelukkigste jongetjes van Ghana. Hoewel hij eigenlijk niet bij de selectie zit, mag hij vandaag een wedstrijd keepen in het jongste team van de Feyenoord Academy, de voetbalschool van de club uit Rotterdam. Hij heet ook eigenlijk geen ‘Fetteh’, maar Theophilus Jackson. Het is voetbalhumor in de dop. De jongens van de selectie noemen Theophilus zo omdat hij uit Fetteh komt, een dorpje aan de kust van Ghana, vlakbij de school.

‘Fetteh’ mag regelmatig met de training meedoen omdat hij goed kan keepen. Aan keepers is weinig behoefte in Rotterdam dus zijn er maar twee geselecteerd. Nu één van de eerste keepers geblesseerd is, mag hij zelfs in de wedstrijd keepen. Uitgerekend bij deze wedstrijd komt ook nog de ‘chief’ kijken om polshoogte te nemen van het jeugdinternaat dat op zijn grondgebied is gebouwd. De ‘chief’ loopt onder een paraplu die een assistent boven zijn hoofd houdt om het zonlicht te weren. Dat de ‘chief’ er is, is voor de jongens een hele eer. Wellicht meer nog dan de eer die hem ten deel valt, geniet ‘Fetteh’ overigens van de maaltijden die hij met het team mag delen. Thuis krijgt een gewone jongen als hij misschien maar twee keer per jaar vlees te eten, bij Feyenoord iedere dag.

 Het populaire gezegde dat ‘God de wereld heeft geschapen en de Nederlanders Nederland’ heeft in de voetbalwereld een nieuwe betekenis gekregen. Twee Nederlandse clubs lijven lokale talenten in alsof Ghana een nieuwe provincie van Nederland is. Zonder last te hebben van de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND) en de Arbeidsinspectie werkt Feyenoord, net als Ajax op het Afrikaanse continent aan haar jeugdselectie. Voor het opleiden van spelers in Ghana geldt de Nederlandse wet niet. De wet bepaalt dat voor elke speler uit een land van buiten de Europese Economische Ruimte een tewerkstellingsvergunning nodig is. Omdat vergunningen in de regel niet verstrekt worden aan spelers onder de achttien jaar, kunnen jonge Ghanezen niet in Nederland worden opgeleid. Voor het opleiden van Ghanezen in Ghana is echter werkvergunning noch verblijfsvergunning noodzakelijk.

Een van de belangrijkste redenen die de wereldvoetbalbond FIFA onlangs noemde bij de presentatie van het nieuwe transfersysteem is het intomen van het misbruik van minderjarigen. In het nieuwe systeem worden talenten van buiten de EU voor topclubs een stuk duurder. Het nieuwe reglement bepaalt dat er voor spelers onder de 23 opleidingsvergoedingen betaald moeten worden aan alle clubs waar het talent sinds zijn twaalfde heeft gespeeld. Ajax en Feyenoord lijken met het opleiden van spelers in het buitenland dus het rechte pad van de FIFA te bewandelen. Toch begeven de clubs zich met hun spitsvondigheid op gevoelig terrein. Een dergelijk initiatief leidt onvermijdelijk tot de vraag op welke wijze wie beter wordt van dit initiatief.

De film ‘Daar hoorden zij engelen zingen’, uitgebracht ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van Ajax, bracht eerder dit jaar beelden uit Ghana. De praktijk van Ajax komt er op zijn zachts gezegd niet florissant in beeld. De film toont blanke scouts “op jacht” naar het voetbalgoud van de voormalige Goudkust en heeft in Nederland de discussie over talentenwerving in Afrika doen oplaaien. De media betitelde de ansichtkaarten van Ajax-spelers, uitgedeeld boven graaiende kinderhandjes als ‘neokolonialistische spiegeltjes en kraaltjes’. De streng uitgevoerde leeftijdselectie kreeg in de publieke opinie zelfs het stempel van ‘een moderne vorm van slavenhandel’.

Hoewel beide clubs het opleiden van spelers als doelstelling hebben, verschilt de aanpak van Feyenoord enigszins van die van Ajax. Waar Ajax een meerderheidsbelang in een bestaande ambitieuze voetbalclub met bijbehorende infrastructuur heeft gekocht, heeft Feyenoord zelf een voetbalschool in het leven geroepen. Binnen de landsgrenzen van Ghana beconcurreren Ajax en Feyenoord elkaar weliswaar met de werving van het talent, binnen de lijnen treffen ze elkaar daar niet.

Een rit van anderhalf uur langs de kust van Ghana voert van de hoofdstad Accra naar de Feyenoord Fetteh Football Academy. De weg naar Fetteh is slechts deels geasfalteerd en de rode aarde zit als gevolg van recente regenbuien vol gaten en geulen. Het gebied is vrijwel onbewoond. Er groeien vooral struiken met hier en daar een boom. De school staat midden in het verlaten landschap als een groep gebouwtjes naast een voor Ghanese standaarden merkwaardig vlak voetbalveld. Het water van de zee is nog net zichtbaar achter een rij palmbomen. Op het terrein liggen bouwmaterialen voor de uitbreiding van de school en naast het hoofdveld is men bezig een tweede veld aan te leggen.

De algemene leiding is in handen van een man die van de voetbalwereld met name het Afrikaanse continent goed kent, de Belg Karel Brokken. Als voormalig spelersmakelaar heeft Brokken, zelf oud-profvoetballer, oog voor talent. Het makelaarschap, waarin talenten op jonge leeftijd naar Europa worden gebracht, is voor Brokken echter iets uit het verleden. Eerder dit jaar kwam in het nieuws dat Justitie in België de rol van Brokken in enkele transacties van jeugdspelers onderzoekt. Hij zou zich schuldig hebben gemaakt aan mensenhandel en het niet betalen van loon. Brokken meent dat de zaak, die al enige jaren speelt, in de media is gekomen door een actiegroep die niet juist is geïnformeerd. Bovendien ziet hij in die oude verhalen absoluut geen bedreiging voor de toekomst. “De toekomst”, aldus Brokken “ligt in het opleiden van jongens in hun eigen omgeving, waarbij alleen de allerbesten naar elders gaan. Het doel van dit project is om één speler per jaar in het eerste van Feyenoord te krijgen. Maar daar mag je niet heel strikt vanuit gaan. Het zou best kunnen dat er in een jaar twee fantastische spelers zitten of dat er niemand goed genoeg is”. Hoeveel jongens de stap van Ghana naar Rotterdam Zuid gaan zetten, weet nog niemand, maar dát het gaat gebeuren, staat voor de betrokkenen vast.

De eerste generatie zijn jongens rond de zestien jaar. Ze worden inmiddels ruim twee jaar getraind door Ghanees Sam Arday, de technisch directeur van de opleiding. Arday maakte naam als coach van het Ghanese elftal dat als eerste Afrikaanse team een voetbalmedaille won op de Olympische Spelen. Bovendien coachte hij het Ghanese jeugdteam onder zeventien naar het wereldkampioenschap. In zijn kast, tussen de mappen met informatie over zijn spelers, staat een foto van Arday met Louis van Gaal. Daarnaast staan foto’s van Mr. Teacher Man, zoals het blad African Soccer Arday onlangs noemde, met diverse sterren uit het profvoetbal en natuurlijk met Van den Herik, de betrokken voorzitter.

Een droom van veel Ghanese jongens

Een droom van veel Ghanese jongens, foto: Pirozi (Unicef)

Hoewel de leidinggevenden in Rotterdam met het project meeleven, is er maar één man die Rotterdam direct ruilde voor Fetteh. Jan Gösgens, oud profvoetballer van FC Den Bosch, is ruim een jaar trainer van de tweede generatie spelertjes. De jongens komen de opleiding binnen rond hun veertiende jaar. Pas op hun achttiende maken de jongens kans op de overstap naar Nederland. Gösgens beaamt dat Feyenoord financieel beter hoopt te worden van het project. Met de bedragen die profclubs tegenwoordig voor spelers moeten betalen, kan één talent uit Ghana de Academy al tot een financieel succes maken. “Het project is een baby van Feyenoord en iedereen koestert het op een ongelooflijke manier. Als er ook maar één speler doorbreekt in het eerste zullen de betrokkenen hun trots niet kunnen verbergen.” De gedachte alleen al doet Gösgens tevreden glimlachen. Vrijwel alle jongens op het internaat hebben een armoedige achtergrond. “Stel je eens voor, die gastjes waren voordat ze geselecteerd werden op straat schoenen aan het poetsen of ijswater aan het verkopen. Als het gaat lukken is dat toch fantastisch?”

Het driemanschap Brokken, Arday en Gösgens is slechts de voetbalkern van de Academy. Een belangrijk verschil met vele andere voetbalacademies zit in de ondersteunende staf. Een team van assistent coaches, leraren, koks, de supervisor, een secretaresse, terrein bewakers, de jongens die het veld onderhouden, allemaal zijn ze bij Feyenoord in dienst. Het is echt een heel bedrijf, licht Gösgens toe: “Een voetbalacademie als deze zet je maar zo niet neer, dat is hard werken. Als het zo makkelijk was om goede spelers uit Afrika te halen, zouden er echt wel een boel spelersmakelaars rondlopen, maar dat is niet meer zo. Als je wil dat spelers echt een duurzame ontwikkeling doormaken, moet je daar als club zelf voor zorgen en dat is wat Feyenoord doet. De ontwikkeling van de jongens wordt verzorgd door gepland te eten, te trainen en te rusten.”

Eenmaal aangenomen, blijven de jongens op de opleiding tot hun achttiende. De meeste dagen zien er hetzelfde uit. ’s Ochtends voor schooltijd een uur trainen, ontbijten en dan naar school. Na de lessen lunch, ’s middags weer voetballen en daarna huiswerk maken, eten, TV kijken en ’s avonds op tijd naar bed. Op zaterdag is de wedstrijd en zondag trainen de jongens op het strand. Maandag is de rustdag. De eerste twee generaties bevatten eenendertig jongens. In de toekomst zal de Academy verder groeien totdat – na strenge selectie – alle vierenzestig plaatsen, verdeeld over vier leeftijdsgroepen, bezet zijn.

Takiyu Deen is een van de geselecteerden. Hij kan vandaag helaas niet meedoen want hij heeft malaria. In Ghana is malaria een normale ziekte en Takiyu ligt dan ook niet in bed. Van de dokter moet hij rusten, maar als de medicijnen werken, mag hij over vijf dagen weer meedoen. Tot die tijd baalt Takiyu in zijn Feyenoord shirt. Hij mag dan wel niet voetballen van de dokter, hij is wel op het veld. Takiyu rent achter de ballen aan die hij van de coach moet ophalen. Uiteraard houdt hij zijn shirt aan want niks is mooier dan dat. De professionele kleding is onmisbaar om het Feyenoord virus te verspreiden. Een container vol shirts, broeken, sokken, trainingspakken, hesjes, ballen en andere artikelen is verscheept om de club in beeld te brengen. De kledingstukken spelen een belangrijke rol in de werving van nieuwe talenten. Door het hele land worden toernooitjes georganiseerd, waarbij de beste speler een shirt verdient. Die beste spelers van overal worden samengebracht tijdens selectiedagen. Slechts de allerbesten daarvan krijgen een plek in de selectie. Als een speler in Fetteh wordt aangenomen, krijgen de spelers van zijn vorige team, die hem zullen moeten missen als compensatie ook een kledingstuk. Een kledingstuk van een professionele club is voor veel Ghanese jongens een van de kostbaarste dingen die ze ooit zullen bezitten. Niet zelden voetballen jongens in Ghana op blote voeten bij gebrek aan schoenen. Ze spelen vaak met een bal gemaakt van kledingresten of iets dergelijks. Áls ze al spelen, want de tijd daarvoor ontbreekt wanneer de hele dag zakjes water, pakjes kauwgom of tijdschriften op straat verkocht moeten worden om aan een beetje geld te komen voor het dagelijks leven.

Een van de belangrijkste aspecten bij de selectie is de leeftijd. Spelers hebben in Afrika vaak twee leeftijden. In de eerste instantie een football age en in de tweede instantie hun correct age. Vaders en voetbaltrainers prenten de jongens in dat ze zich jonger moeten voordoen dan ze zijn. Ze geloven dat de kansen op een opleidingsplek bij Europese topclubs beter zijn als de leeftijd jonger wordt vastgesteld. Hoe jonger de spelers, hoe meer ze nog in de handen van goede trainers gevormd kunnen worden. “Jonge spelers leren het meest van hun twaalfde tot hun vijftiende” is de ervaring van Jan Gösgens. Als een jongen die zegt twaalf of dertien te zijn eigenlijk al zestien is, gaat het aanleren van de juiste techniek dus niet meer zo makkelijk. Ondanks dat niet elk kind in Ghana een geboortecertificaat heeft, is Feyenoord er vreselijk op gespitst om de juiste leeftijd te achterhalen. De kennis en ervaring van de Ghanees Arday zijn daarvoor onmisbaar. Rechtstreeks navraag bij de moeders, contacten uit de dorpen waar de jongens vandaan komen en desnoods zelfs het gewicht van de jongens leveren uiteindelijk de beste indicatie voor de correcte leeftijd.

Drie keer per jaar gaan de spelers naar hun ouderlijk huis voor een vakantie. Soms is het ouderlijk huis het huis van een oom en tante of misschien wel van grootouders. Niet zelden komen de jongens in mindere conditie terug dan dat ze vertrokken. Thuis krijgen ze bijna nooit zo goed te eten als op het internaat.

De Feyenoord Academy staat geregistreerd bij de Ghana Education Service en gebruikt dezelfde lesmaterialen als andere scholen in Ghana. Toch hebben de lokalen van de school niet bepaald dezelfde aanblik. Er zitten hier niet, zoals gebruikelijk, veertig of vijftig leerlingen in de klas maar nog geen tien. Een van de klaslokalen is nog geen vijftien vierkante meter groot. Naast klaslokaal, gedurende de week, dient het gebouw bij wedstrijden, op zaterdag, ook nog als kleedkamer van de scheidsrechters. In ieder geval is er een toilet voor de jongens, een luxe die niet alle scholieren in Ghana kennen. Ook de beschikking over pennen, potloden, schriften en voldoende exemplaren van de voorgeschreven boeken is elders niet zo vanzelfsprekend als op deze school.

De leraar vraagt de jongens voortdurend op te staan wanneer ze antwoord geven op een vraag. De discipline is van vitaal belang voor de jongens, zo beamen de leraren in de lunchpauze. “We doen alles wat mogelijk is om de jongens psychologisch en moreel voor te bereiden op de taak die hen wacht. Natuurlijk weten we dat de jongens hun gedachten bij het voetbal hebben,” zegt George Diawuo, een van de zes leraren. “Het is daarom onze verantwoordelijkheid om hun intelligentie te ontwikkelen. Voetballers moeten ook kunnen rekenen en communiceren.” George is leraar Engels en denkt dat de huidige generatie voetballers een boel van hem had kunnen leren. “In een interview kunnen veel Ghanese spelers zich alleen maar in hun lokale taal uitdrukken, niet in het Engels”. Engels is in Ghana de officiële taal maar veel kinderen spreken slechts een of twee lokale talen. Naast Engels en de belangrijkste lokale taal, Twi, staat Frans op het programma van de voetbalschool. Met hun talen zijn ze alvast voorbereid op een voetbalcarrière in Europa.

De jongens zelf zijn niet erg spraakzaam over hun toekomst. Ze hebben Feyenoord wel eens op TV gezien via de satellietontvanger van het internaat. Veel meer dan een favoriete speler weten ze niet te zeggen. Takiyu Deen vindt Bosvelt de beste speler van Feyenoord maar de Argentijn Batistuta die in Italië speelt, is zijn idool. Alexander Sowa Tei heeft wel eens van Christian Gyan gehoord, de Ghanees die momenteel onder contract staat van de Rotterdamse club, maar zijn voorbeeld is het niet. De meeste jongens hebben blanke spelers als favoriet en natuurlijk hopen ze net zo goed te worden als hun idolen.

Een degelijke schoolopleiding als de Feyenoord Academy biedt, is niet voor alle Ghanese kinderen weggelegd. De uitverkorenen van de voetbalschool hebben daarom ook zonder doorbraak in het professionele voetbal ruime kans op een betere toekomst dan hun leeftijdsgenoten. Volgens de meest recente cijfers van Unicef gaat van alle kinderen in de leeftijdklasse van twaalf tot veertien in Ghana nog geen zestig procent naar school.

Hoewel Unicef in Ghana geen actief beleid voert inzake de opleiding van profvoetballers, geeft Beatrice Duncan desgevraagd een reactie. Zij werkt als programma coördinator aan de bescherming en promotie van de rechten van het kind en noemt de school om meerdere redenen fascinerend. “Niet alleen voorziet de school in gratis onderwijs voor kinderen van arme families, het voegt ook waarde aan het Ghanese voetbal toe.” Aangezien topspelers als rolmodel fungeren voor kinderen, is onderwijs voor voetballers toe te juichen. “De huidige topspelers brengen nauwelijks een boodschap over naar de kinderen van Ghana.” De opleiding van spelers is een waardevol initiatief, vindt zij. “Gezien het feit dat de overheid en de families dit initiatief steunen, kunnen we alleen maar concluderen dat deze opleiding een betere optie is dan hetgeen Ghana op dit moment te bieden heeft.”

Het initiatief uit Rotterdam mag een overweldigende professionele uitstraling hebben, de Afrikaanse elementen zijn onuitwisbaar. Hoewel binnen de opleiding tactiek en techniek centraal staan, zijn ritme en samenzang van groot belang als voorbereiding op een wedstrijd. Voor elke wedstrijd zingen en klappen de spelers alsof de overwinning al is behaald. Ook het metalen hek achter het doel, om de ballen die naast en over het doel worden geschoten tegen te houden, is van Ghanese makelij. Bij een stevige storm is het hek onlangs half omgewaaid. Het ertegenaan geschoven reservedoel belet het hek om het veld op te vallen. En net als elders in Ghana heeft de ‘chief’ uit het dorp ook hier zowel formeel als informeel veel invloed. Zo speelt de man een belangrijke rol in het verkrijgen van de eigendomsrechten van het grondgebied. Maar ook lang na die transactie wordt hij met alle egards behandeld. Vanzelfsprekend krijgt hij bij de wedstrijd een stoel naast coach Arday en na afloop een uitgebreide lunch uit de roestvrijstalen keuken.

Tegenstanders voor de wedstrijden worden niet in een reguliere competitie getroffen maar zorgvuldig geselecteerd. Bijna altijd spelen de Feyenoord teams tegen oudere jongens omdat er in hun eigen leeftijdsklasse niet voldoende tegenstand is. De tegenstanders van vandaag komen uit Accra. Of liever gezegd; worden gehaald en gebracht vanuit Accra met de Feyenoord bus. Uit het dorp komen zeker honderd toeschouwers naar de wedstrijd kijken. De aanwezige trommelaars en dansers maken er een Afrikaans feest van. Zelfs de zwerfhond die de wedstrijd opluistert, wordt niet van het veld gejaagd maar met goedkeurend gelach van coach Arday verwelkomd.

Na afloop van hun wedstrijd geven alle jongens de ‘chief’ een hand. Als laatste is de keeper ‘Fetteh’ aan de beurt. Iedereen heeft kunnen zien hoe hij het doel en de eer van het dorp heeft verdedigd. ‘Fetteh’ glundert en vol trots loopt hij op de ‘chief’ af. Hij heeft de hele wedstrijd geen doelpunt doorgelaten.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: