Een verheffende stem uit Afrika

 

Kofi Annan, voetballiefhebber

Deze website vestigt zijn blik vooral op het Ghanese voetbalteam. Een andere grote ster uit Ghana is oud secretaris-generaal van de Verenigde Naties Kofi Annan. Geroemd wereldwijd en populair in eigen land. Dat bleek toen Annan ooit een training van het nationale voetbalelftal wilde bijwonen. De toekijkende menigte ontdekte Annan en liep hem bijna onder de voet.

Iedereen probeerde zo dicht bij ‘vader’ Kofi Annan in de buurt te komen, dat zijn veiligheidsbeambten hem terug moesten begeleiden naar de auto waarin hij arriveerde. Toen het onmogelijk bleek om verder te rijden, opende hij zijn deur en sprak hij zijn gave aan om mensen voor zich te winnen. Ondanks dat niemand kon verstaan wat hij zei, door het lawaai van de menigte en zijn zachte stem, wist Annan de menigte te bedaren. Zonder veel van de training te hebben gezien, kon hij veilig wegrijden.

 Een van de meest invloedrijke mensen ter wereld van het afgelopen decennium komt uit een ontwikkelingsland. Een land met de geschiedenis van militair bewind maar met een toekomst van democratie. Toen ik in Ghana woonde legde één van de sleutelfiguren binnen de democratisering van Ghana, Kwame Pianim, uit wat Kofi Annan voor Ghana betekent en bovendien wat Afrika voor de wereld kan betekenen. Even terug naar 2001.

Macht is als een ei, wanneer je het te stevig grijpt kan het breken, als je het loslaat, breekt het ook. Een Ghanees gezegde verwoordt beeldend het dilemma waar iedere wereldleider mee worstelt. De greep die Kofi Annan had op de wereldpolitiek had, is alom geroemd. De bekendste en meest geprezen zoon van Ghana ontving op 10 december 2001 de Nobelprijs voor de vrede.

Kwame Pianim

Kwame Pianim begint terughoudend aan zijn uiteenzetting. “Dat een Ghanees de positie van Secretaris Generaal bekleedt binnen de Verenigde Naties betekent in de eerste plaats dat meer Ghanezen weten dat er zoiets als de Verenigde Naties is.” Pianim en Kofi Annan zijn al jaren goed bevriend. Ze hebben tijdens hun studietijd samen in een huis gewoond, tegelijkertijd bij de Verenigde Naties gewerkt en zelfs tijdens de enige baan die Kofi Annan in Ghana heeft gehad, als Managing Director van de Ghana Tourist Development Company, waren ze collega’s. “Door Kofi Annan zal men hier instinctief eerder bereid zijn de VN te accepteren.” Maar ook de politieke inbreng in Ghana van Annan valt nauwelijks te overschatten.

Kwame Pianim werd jarenlang beschouwd als een van de belangrijkste oppositieleden in Ghana. Hij kon echter nooit tot president worden verkozen vanwege een truc. De grondwet sluit voor het presidentschap personen uit die veroordeeld zijn voor het beramen van een staatsgreep. Pianim heeft voor een vermeende couppoging tegen toenmalig president Rawlings tien jaar in de gevangenis gezeten. Rawlings, die zelf tot twee keer toe aan de macht is gekomen door een staatsgreep, is van deze bepaling overigens uitgesloten. In het in 2000 verschenen boek ‘The Baobab and the Mango Tree’, over het verschil in ontwikkeling tussen Afrika en Azië, wordt Pianim gepresenteerd als de beste econoom van het land

 “Kofi Annan heeft een aanzienlijk bijdrage gehad in de totstandbrenging van een stabiele democratie in Ghana. Hij legde voorafgaand aan de verkiezingen effectieve druk op zowel de regering als op de oppositie. Alle betrokkenen is op het hart gedrukt dat het democratische systeem van grotere waarde is dan de macht die te winnen valt tijdens verkiezingen. Hij had altijd intensief contact met de vorige President Rawlings, die op zijn beurt met succes de missie heeft geleid om Annan een tweede termijn als Secretaris Generaal te geven.” Rawlings heeft inmiddels plaatsgemaakt voor oppositieleider John Ageykum Kufuor. De historische machtsovername bracht voor het eerst een andere partij aan het roer dankzij de stembus. De mede door Pianim opgerichte partij, de NPP (New Patriotic Party) van president Kufuor, heeft eveneens een intensief contact met Annan. De contacten met alle partijen in Ghana waren ook voor Annan persoonlijk van grote waarde volgens Pianim. “Een moeizame of zelfs mislukte democratisering van zijn eigen land had de positie van Annan binnen de VN kunnen ondermijnen.”

Toen het nieuws over de Nobelprijs bekend raakte, brak er niet direct een spontaan volksfeest uit. Het leidde een dag later wel tot het zeldzame fenomeen dat een gebeurtenis buiten Ghana was terug te vinden op de voorpagina van de grootste nationale krant. Die berichtte over de felicitatieboodschap die president Kufuor aan Kofi Annan stuurde. “Als zoon van Ghana, heeft u de hele natie trots gemaakt met uw buitengewone optreden als Secretaris Generaal van de Verenigde Naties. De Nobelprijs voor de vrede komt als waardering en erkenning van uw kwaliteiten als eminent staatsman en volleerd vredestichter. De regering en de gehele bevolking van Ghana delen mij in de felicitaties met de eer die u en de organisatie waarvan u het gewaardeerde hoofd bent ten deel is gevallen.”

Kofi Annan ooit omschreven als een seculiere paus, heeft, geboren als helft van een tweeling, weinig uiterlijkheden die hem bijzonder maken. Zijn bescheiden, slanke gestalte is niet opmerkelijk. Slechts een enkele keer verandert zijn gewicht, zoals de keer dat hij ruim vier kilo afviel van verdriet toen zijn tweelingzus aan een nog altijd onbekende ziekte stierf. Het meest bijzondere aan Annan is zijn zachte stem en zijn zelfverzekerde ogen. Zoals meerdere malen van Ghandi is gezegd dat zijn ogen de zorgen van de wereld reflecteerden, merkte een Ghanese journalist ooit op dat bij Annan de hoop in zijn ogen te lezen was.

De Nobelprijs zal meer gewicht toekennen aan de zachte stem van Annan, volgens Pianim. “Hij bezit nu meer autoriteit om met Afrikaanse leiders te spreken. Niet alleen voor de regeringsleiders maar ook voor de oppositieleiders heeft hij aan gezag gewonnen. Zijn boodschap Vredesmissies lonen wel en democratie is de enige manier om vrede te bewaren kan nog beter worden uitgedragen. Met de toegenomen autoriteit is het makkelijker om problemen zoals er zijn in Sierra Leone op te lossen en zelfs over de gehele wereld.”

In Ghana wordt Annan volgens Pianim tegelijkertijd gezien als een ambassadeur en een rolmodel. “Hij laat mensen zien wat je als persoon van een ontwikkelingsland kan bereiken”. “Wanneer je de kans krijgt”, voegt hij daar snel aan toe. Oud-president Jerry John Rawlings liet in een persverklaring zelfs weten dat “de vermaarde zoon van Ghana ons land en heel Afrika op een voetstuk heeft geplaatst voor het aanzien van de wereld”.

Kwame Pianim ziet voor Afrika meer dan de gedeelde eer voor Annan in het verschiet. Volgens hem is de Nobelprijs alvast een teken van de African Renaissance. In de term huist zowel de naam voor het gedachtegoed van een hoopvolle beweging als een periode waarin in toenemende mate positieve Afrikaanse invloeden merkbaar worden in de wereld. Afrikaanse filosofen, schrijvers en politici spreken over de Afrikaanse Renaissance als een waardevolle bijdrage die het continent kan leveren aan de wereldpolitiek. De Afrikaanse ‘wedergeboorte’ beoogt een verandering in het bewustzijn om traditionele Afrikaanse waarden te herbevestigen. De traditionele waarden wijzen elk individu op zijn verantwoordelijkheid voor de gemeenschap waarin hij leeft.

In contrast met de westerse individualisering dient men in het licht van de Afrikaanse Renaissance te beseffen in gezamenlijkheid met anderen verantwoordelijk te zijn voor zijn eigen bestemming. Vanuit deze beweging streven verschillende Afrikaanse leiders naar een toekomst die niet te zeer vastzit aan het verleden.

De Afrikaanse wedergeboorte streeft kort gezegd naar een beter leven voor de massa, maar op eigen (Afrikaanse) wijze verkregen. Een alternatieve zienswijze, contrair aan het heersende Afro-pessimisme dat het met Afrika nooit wat zal worden.

“Het belangrijkste dat Afrika kan brengen is de menselijkheid en een gevoel van verantwoordelijkheid voor elkaar. Afrika heeft een traditie waarin de persoon ondergeschikt is aan de groep. De groep waarvan een Afrikaan deel uitmaakt kent daarbij uiteenlopende groottes, variërend van familie tot dorp, tot stam, tot land, tot regio en ten slotte de hele wereld. De solidariteit is groot. Hier is het land geen eigendom van mensen. Wij hebben het in bruikleen en zorgen ervoor tot de volgende generatie dat van ons overneemt. De natuur wordt door Afrikanen respectvol behandeld, dat is niet overal zo.” Annan past helemaal in deze traditie volgens Pianim.

Meer dan van Ghana, ziet Pianim Annan als zoon van Afrika. En alsof er op het continent nooit oorlog heeft bestaan, voegt Pianim daar aan toe: “De Nobelprijs erkent de rol die mijn vriend Kofi speelt, en de VN in zijn totaliteit op de wereld. Het is een symbool voor het belangrijkste product dat uit Afrika komt, eenheidsdenken. In Zuid-Afrika heeft het denken een andere naam dan in Senegal, maar overal leeft het gevoel van saamhorigheid, van gemeenschap. Solidariteit met elkaar en je aan elkaar verwant voelen, dat is de essentie van de Afrikaanse Renaissance.”

Dat er op het continent niet altijd volgens het gedachtegoed van deze wedergeboorte wordt geleefd, is er ook de reden voor dat Annan na zijn pensioen zeker weer in Ghana gaat wonen, volgens Pianim. “Hij zal heus niet komen om slechts van zijn oude dag te genieten. Ik zie hem net als Nelson Mandela gewoon doorgaan met uiteenlopende werkzaamheden. Afrika zal hem bovendien nodig hebben als eminent persoon om conflictmanagement verder te ontwikkelen. Vergeet niet dat hij een man van vrede is.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: